Nyaraka zilizochunguzwa zinathibitisha jambo moja muhimu: sheria ya kupambana na utakatishaji fedha inawataja watoa huduma za mali pepe. Hata hivyo, hazitoshi kuthibitisha hapa kwamba jukwaa fulani linaidhinishwa kwa sasa, wala hazielezi kikamilifu sheria zote za kodi na biashara zinazoweza kutumika. Mwongozo huu unaeleza jinsi ya kutumia ushahidi huo bila kuugeuza kuwa ruhusa ya jumla au marufuku isiyothibitishwa.
Kwa ufupi
- Sheria ya AML/CFT Act 2021, iliyoidhinishwa Julai 2022, inawajumuisha watoa huduma za mali pepe katika mfumo wake.
- Kutambuliwa kwa aina hiyo ya shughuli hakumaanishi kampuni binafsi imepewa leseni, wala kwamba bidhaa zake zote zimeidhinishwa.
- Mtu binafsi na mtaalamu wanapaswa kueleza kwa usahihi shughuli wanayokusudia kabla ya kuomba uthibitisho wa kisheria unaolingana na hali yao.
Badilisha swali la jumla liwe kuhusu shughuli mahususi
Ulinganisho wetu wa majukwaa na hadhi zao unatofautisha chapa inayoonekana na taasisi inayotoa huduma. Tofauti hiyo ni muhimu pia nchini Liberia: kuuliza kama “programu inafanya kazi” hakuelezi ikiwa inaruhusiwa kuhifadhi fedha za umma, kufanya uhamisho au kumpa mkazi bidhaa ya uwekezaji.
Anza kwa kueleza hali halisi. Mfanyakazi anayetaka kununua sehemu ya Bitcoin kwa matumizi yake hafanyi shughuli sawa na mfanyabiashara anayekusanya fedha kutoka kwa majirani ili awapelekee tokeni. Mara kwa mara ya shughuli, mpangilio wake, malipo yanayopatikana na udhibiti wa mali vinaweza kubadili tathmini. Kiasi kidogo pekee hakitoshi kuifanya shughuli ihesabiwe kuwa ya kibinafsi kabisa.
Malipo ni suala jingine. Kumiliki mali hakuthibitishi kwamba deni lolote linaweza kulipwa kwa kutumia mali hiyo. Mkataba, sarafu iliyotajwa, sheria za biashara na masharti ya mtoa huduma wa malipo ni muhimu. Usimlazimishe mtoa huduma kutafsiri malipo kwa mtazamo wa crypto ikiwa anatarajia kiasi katika sarafu iliyotajwa wazi.
Uendelezaji wa huduma pia unahitaji kuchunguzwa kivyake. Kutangaza huduma, kupendekeza jukwaa kwa malipo au kukusanya usajili kunaweza kuleta majukumu tofauti na ununuzi binafsi. Kauli ya “huu si ushauri wa kifedha” haisahihishi moja kwa moja ahadi ya kupotosha, shughuli inayohitaji idhini au ukusanyaji wa fedha usiodhibitiwa vya kutosha.
Kwa hiyo, andaa hati yenye maelezo ya makazi yako, wahusika, bidhaa, sarafu, kiasi, mtandao na matumizi yaliyokusudiwa. Ambatanisha masharti ya mkataba. Maelezo hayo humwezesha mshauri au mamlaka kujibu kuhusu hali halisi. Swali lisilo mahususi kuhusu “uhalali wa blockchain” hutoa msingi mdogo zaidi wa kufanya uamuzi wenye manufaa.
Soma kile ambacho sheria inaandika na kile isichothibitisha
Financial Intelligence Agency huchapisha sheria za kupambana na utakatishaji fedha. Hati yenye jina AML/CFT Act 2021 inaonyesha iliidhinishwa tarehe 29 Julai 2022. Ufafanuzi wake unawajumuisha VASP miongoni mwa taasisi zinazowajibika kutoa taarifa, na unahusu, miongoni mwa huduma nyingine, exchange, uhamisho na custody zinazotolewa kitaalamu kwa niaba ya wengine. Kwa hiyo, tarehe iliyo katika jina la sheria haipaswi kuchanganywa na tarehe ya kuidhinishwa kwake.
Usomaji huo unaonyesha aina ya kisheria, si cheti cha kibiashara. Ukweli kwamba sheria inafafanua shughuli fulani hauonyeshi kwamba kampuni maalumu ina vibali vyote vinavyohitajika ili kuiendesha. Jukwaa linalotaja tu kuwepo kwa sheria hiyo halijibu swali kuhusu hadhi yake yenyewe, eneo la huduma zake au vikwazo vinavyoweza kutumika.
Ripoti ya tathmini ya GIABA iliyochapishwa mwaka 2023 ilichunguza, miongoni mwa mambo mengine, mapungufu ya utekelezaji yaliyoonekana wakati wa ziara ya mwaka 2022. Ni rejea ya kihistoria, si rejista ya vibali vya mwaka 2026. Kutumia matokeo yake kana kwamba ni ya sasa bila kutaja tarehe kunaweza kutoa jibu la kisheria lisilo sahihi kwa upande wowote.
Nyaraka zilizochunguzwa hazitoshi kuchapisha orodha kamili ya sasa ya watoa huduma walioidhinishwa. Hilo halithibitishi kwamba hakuna mtoa huduma anayezingatia sheria, wala kwamba kila anayekubali usajili ameidhinishwa. Tafuta uthibitisho unaoweza kukaguliwa kutoka kwa chombo husika, ukitaja taasisi na huduma kwa usahihi. Ukosefu wa taarifa ni kikomo cha uchambuzi, si hitimisho la kutumia moja kwa moja.
Unapochunguza leseni inayodaiwa kuwepo, linganisha namba yake, mwenye leseni, tarehe na shughuli iliyoruhusiwa na huduma unayotumia. Usajili wa jumla wa kampuni, cheti cha mafunzo au kibali cha kigeni si lazima vifunike huduma ya kifedha inayotolewa nchini. Ikiwa muuzaji anakataa uthibitisho huo, kauli zake kuhusu uzingatiaji wa sheria hazipaswi kupewa uzito mkubwa kuliko ushahidi uliopo.
Tenganisha uzingatiaji wa sheria kwa wateja na idhini ya huduma
Ukaguzi wa KYC na njia za kushughulikia masuala ya data husaidia kueleza kwa nini unaweza kuombwa kitambulisho. Hata hivyo, mchakato wa uthibitishaji pekee hauonyeshi kwamba mtoa huduma ni halali. Tovuti ya ulaghai pia inaweza kukusanya nyaraka. Hakikisha unamjua mpokeaji na jukumu lake kabla ya kutuma taarifa ambazo ni vigumu kuzibadilisha.
Kinyume chake, kukataa ukaguzi kwa madai kwamba blockchain hufanya kazi bila utambulisho hakufuti majukumu ya intermediary. Teknolojia ya mtandao na huduma ya kitaalamu ni viwango viwili tofauti. Mtumiaji anapaswa kutoa taarifa sahihi pale utaratibu halali unapozihitaji, bila kutumia makazi ya uongo au akaunti ya mtu mwingine kukwepa kizuizi.
Uthibitisho wa chanzo cha fedha unapaswa kuonyesha hadithi inayolingana. Risiti za mshahara, ankara na marejeo ya uhamisho vinaweza kuthibitisha shughuli halisi. Usitengeneze hati bandia ili kuharakisha kufunguliwa kwa fedha. Ikiwa ombi linaonekana kupita kiasi au halieleweki, tumia njia rasmi na uombe ufafanuzi wa msingi wake kabla ya kutoa taarifa zaidi za kibinafsi.
Usiri haumaanishi kutokuwepo kwa ufuatiliaji. Muamala wa umma unaweza kuhusishwa na utambulisho kupitia malipo, akaunti au taarifa iliyoshirikiwa. Epuka kuchapisha anwani yako pamoja na maelezo ya mapato yako. Weka kumbukumbu ya faragha itakayokuwezesha kuthibitisha miamala bila kugeuza historia yako yote ya kifedha kuwa faili linaloweza kufikiwa kwa urahisi na watu usiowajua.
Ukaguzi uliosimamishwa hauleti moja kwa moja hasara ya kudumu, lakini unaweza kuchelewesha upatikanaji wa fedha. Panga uwezekano huo katika bajeti yako. Fedha za matumizi ya dharura hazipaswi kutegemea akaunti ambayo masharti na taratibu za kukata rufaa hazijulikani. Uzingatiaji wa sheria na usimamizi wa fedha vinapaswa kwenda pamoja.
Shughulikia mkataba, kodi na njia ya malipo kando
Mwongozo wa gharama ya jumla ya muamala wa crypto unaonyesha kwa nini kiasi cha awali hakitoshi. Kisheria pia, kila hatua ni muhimu: malipo ya ndani, ubadilishaji, kuwasilishwa kwa tokeni na huenda uuzaji wake baadaye. Uliza nani anaingia mkataba na nani, na deni linapaswa kuchukuliwa kuwa limelipwa kwa sarafu gani.
Nchini Liberia, andika USD au LRD badala ya kutumia alama ya dola pekee. Utata wa sarafu unaweza kuleta mgogoro usiohusiana na blockchain. Eleza pia namna marejesho ya fedha, ada na ucheleweshaji vitakavyoshughulikiwa. Mkataba unapaswa kueleza kitakachotokea ikiwa kiasi kilichopokelewa kitatofautiana na kiasi kilichokubaliwa, bila kumruhusu muuzaji kubadili masharti baada ya malipo.
Hakuna kiwango cha kodi kinachotajwa hapa kutokana tu na kuwepo au kutokuwepo kwa sheria maalumu ya crypto. Shughuli inaweza kuwa chini ya sheria za jumla kuhusu mapato, biashara au wajibu wa kutoa taarifa. Mtaalamu mwenye uwezo nchini akague hali yako, ukiwa na historia ya kiasi na miamala. Usidhani umeondolewa kodi kwa sababu tu jukwaa halikati chochote.
Ukitumia wallet ya simu, mwongozo wa Bitcoin na Mobile Money unatofautisha huduma zinazohusika. Mtoa huduma wa malipo si lazima awe mdhamini wa muuzaji wa crypto. Kagua masharti ya bidhaa na aina ya shughuli inayoruhusiwa kwenye akaunti, hasa kabla ya kupokea mara kwa mara fedha za watu wengine.
Kwa biashara, faili linapaswa pia kuiwezesha idara ya uhasibu kuunganisha ankara, malipo na mali iliyopokelewa. Picha ya salio si lazima ichukue nafasi ya nyaraka zinazohitajika. Teua mtu mwenye jukumu la uthibitisho, uhifadhi wa nyaraka na majibu kwa matukio ya hitilafu. Mpangilio huu ni rahisi na wa gharama nafuu kuuweka kabla ya miamala ya kwanza kuliko baada ya mzozo mkubwa.
Unda faili la kufanya uamuzi na ulisasisha
Mwongozo wa wallet na custody unakumbusha kwamba huduma inaweza kudhibiti funguo kwa niaba yako. Chaguo hilo huathiri hatari na mikataba. Andika ni nani anayeweza kuhamisha mali, kusimamisha upatikanaji au kuweka utaratibu mpya, kisha hakikisha nyaraka za kibiashara zinaendana na namna huduma inavyofanya kazi.
Faili la msingi linapaswa kukusanya sheria zenye tarehe ulizotumia, majibu rasmi uliyopokea, utambulisho wa mtoa huduma na masharti ya bidhaa. Ongeza orodha ya mambo ambayo hayajathibitishwa badala ya kuyajaza kwa dhana. Njia hii huifanya uamuzi uweze kufanyiwa mapitio: hati mpya inaweza kubadili sehemu ya hoja bila kulazimisha kuanza mchakato wote upya.
Andaa maswali yenye majibu mahsusi: je, taasisi hii inaweza kumpa mkazi huduma hii, je, sarafu hii inaweza kufadhili shughuli hiyo, na ni wajibu gani unaotumika kwa shughuli hii? Omba jibu kwa maandishi pale umuhimu wa suala unapohitaji. Mazungumzo yasiyo rasmi na muuzaji hayana uzito sawa na ushauri unaolingana na hali yako au uthibitisho kutoka kwa mamlaka husika.
Pitia faili hilo tena kabla ya kubadili bidhaa, kiasi au aina ya wateja. Suluhisho linalofaa kwa shughuli binafsi huenda lisitoshe kwa huduma ya mara kwa mara inayolenga umma. Masharti ya jukwaa yanaweza pia kubadilika. Hifadhi nakala yenye tarehe ili ujue ni mfumo gani uliokuwa umeuchunguza, bila kudai kwamba sheria zimeganda milele.
Kwa hiyo, jibu la kitaalamu ni lenye tahadhari lakini linaweza kutumika: Liberia ina sheria zinazozingatia huduma za mali pepe; hata hivyo, bado ni lazima kuthibitisha kila shughuli na kila mtoa huduma. Ikiwa swali muhimu halina ushahidi wa kutosha, simamisha ahadi hiyo. Tahadhari iliyoandikwa inalinda zaidi kuliko “ndiyo” au “hapana” ya jumla isiyoweza kuhalalishwa.
